Ya da “ölümcül ilişki”
1901’den beri Alfred Nobel’in servetinden finanse edilen ödüller, çalışmalarının insanlığa büyük yarar sağladığına karar verilen kişilere veriliyor. Nobel vasiyetinde alanları açıkça sıralamıştı: fizik, kimya, fizyoloji veya tıp, edebiyat ve barış için çalışma.
Birçok kişinin bilimlerin kraliçesi saydığı matematik listede yoktur. İlk Nobel Ödüllerinden bir yüzyılı aşkın süre sonra bile bu eksiklik, Nobel’in matematikten hoşlanmadığına ilişkin hikâyeleri beslemeye devam ediyor. Efsaneler daha sonra bu hoşnutsuzluğu açıklayabilecek belirleyici bir kişisel olay arar.
Bir anlatım hemen elenebilir: Nobel’in karısı onu bir matematikçiyle aldatmış olamaz, çünkü Nobel hiç evlenmedi. Fakat hikâye şöyle devam eder: Belki de söz konusu kişi karısı değil sevgilisiydi?
Nobel 1880’lerin sonlarında matematikçi Sofya Vasilyevna Kovalevskaya’yı tanıyordu. Bazen ona karşılıksız bir ilgi duyduğu söylenir; ancak efsanenin gerektirdiği dramatik ilişkiye dair yerleşik bir kanıt yoktur. Buna rağmen kalıcı bir hikâyeye göre Nobel, Kovalevskaya onu başka bir matematikçi olan Gösta Mittag-Leffler için terk ettiği için matematiği dışarıda bırakmıştır. Mittag-Leffler daha sonra matematik ödülüne aday olabileceğinden Nobel’in rakibine bu onuru vermek istemediği ileri sürülür.
Sorun şudur: Bu romantik olaylar zinciri gerekli kanıtlarla desteklenmez. Hikâye eğlenceli diye Nobel, Kovalevskaya ve Mittag-Leffler arasında kesinleşmiş bir aşk üçgeni var sayılamaz.
Hiçbir matematikçinin Nobel Ödülü almadığı sonucu da yanlıştır. Matematikçiler başka kategorilerde ödül kazanmıştır. Örneğin John Nash, oyun teorisi çalışmalarıyla 1994 Ekonomi Bilimleri Ödülü’nü aldı.
Efsane neden çekici?
Matematik ödülünün bulunmaması gerçek bir olgudur. İddia edilen ilişki ise canlı bir neden sunar. Bu, mitlerin oluşması için tipik bir ortamdır: Yanıtsız bir “neden?” sorusunun yeri kıskançlık, ihanet ve intikam içeren bir hikâyeyle doldurulur. Akılda kalan açıklama, tarihsel nedenlerin daha sıradan veya tam olarak belgelenmemiş olduğunu kabul etmekten daha kolay tekrarlanır.
Sofya Kovalevskaya (1850–1891) hakkında not: Adı Sofia veya Sophie Kovalevskaia ve Kovalevskaya gibi farklı biçimlerde yazılır. Ünlü bir biyografik anekdota göre çocukluk evinin onarımı sırasında diferansiyel ve integral hesap ders notlarının sayfaları odasının duvarında geçici duvar kâğıdı olarak kullanılmıştır. Gizemli matematiksel işaretler, onları henüz anlayamadan ilgisini çekmişti. Son kısım önemlidir: Hayranlık duymak, çocuk yaşta mucizevi biçimde kavramakla aynı şey değildir.